Showing posts with label sylvia plath. Show all posts
Showing posts with label sylvia plath. Show all posts

Thursday, August 20, 2009

Yazın Yolunda Kadının Çektikleri



“Eğitimsel oluşumların her aşamasında, kadın önce öğrenmek, sonra öğretmek, son olarak da eğitimin içeriğinde söz sahibi olmak için savaşmak zorunda kalmıştır. Bu sonuncu kademede ise henüz kalıcı bir başarıya ulaşılamadı”


Gerda Lerner’in ‘The Creation of Feminist Conciousness’ (s.45) adlı kitabında sarf ettiği bu cümle, tarihte yazmaya çalışan tüm kadınların karşısındaki en aşılmaz engeli kusursuz bir şekilde özetliyor. 16. yüzyıldan önce, asilzade sınıfı dışındaki çoğu kadın okumayı bile bilmiyordu. Dönemin ataerkil toplumu bu konuyu bir sorun olarak ele almadı, ne de olsa, bir kadının tüm amacı evlenmek ve çocuk doğurmaktan ibaretti, edebiyat ve siyaset gibi ‘ağır’ konular ise erkeklerin uzmanlık alanına giriyordu. Bu yüzden 16. yüzyıldan önceki dönemde sadece birkaç kadın yazar çıkabilmiştir; döneminin en önemli düşünürlerinden biri olmasının yanı sıra tarihteki ilk kadın yazar olan, ama bunun yerine isminin ‘lezbiyen’ kelimesine ilham vermesiyle tanınan Lespos’lu Sappho (M.Ö.650-M.Ö.590), Hıristiyanlık döneminin ilk dramacısı olan ve Orta Çağ’da sahneye konulan ilk oyunların yazarı Gandersheim’lı Hrosvit (930-990), Papa’nın danışmanlığını da yapmış olan Bingen’li Hildegard (1098-1179), edebiyattan geçimini sağlayan ilk kadın yazar olan Christine de Pizan (1364-1430) ve 17 oyunla 13 roman yazan İngiltere’nin ilk romancısı Aphra Behn.


17. yüzyılda kadınlar, her ne kadar tuhaf karşılansalar ve “mavi çoraplılar” gibi aşağılanmalara maruz kalsalar da, ilk kez, mürebbiye olarak profesyonel iş yaşantısına girmişlerdir. Üniversiteye kabul edilmeyen ve kendini entelektüel olarak geliştirilmesine imkan verilmeyen dönemin kadını, edebiyat açısından yalnızca ‘belles lettres’ olarak bilinen edebi mektuplarla varolabilmiştir.


Tarih boyunca kadın yazarların maruz kaldığı bir diğer önemli sorun da ataerkil edebiyat çevresinin kadın yazınına karşı takındığı tavırdır. 20. yüzyıldan önce, bugün büyük ustalar olarak kabul görmüş kadınlar bile yazılarını bastıramamış-lardır; onlar için tek çözüm George Sand, Currel Bell, George Elliot ya da Brontë kardeşler gibi takma erkek adlarıyla basılmaktır. 17. yüzyıl yazarlarından Marie De Gournay’in dediği gibi:


“Özgürlük denen hadise ciddiye alınmak, entelektüel ve artistik gelişme imkanına sahip olmak ve başarıdır- kadın yazarların, adsız da olsa yayınlanmak için verdiği çabalardan pek de farkı olmayan temenniler...” (Kelly, 84)

Ataerkil sistem, erkeklerin ihtiyaçları ve görüşleri üzerine kurulmuştur; bu sisteme uygun yaşayan kadın, evde kalıp çocuk bakar. Kadının toplumdaki bu rolü, temelde iki cinsiyet arasındaki fiziksel farklılıklara dayanır. Tarih öncesi çağların kavim yaşantısında, kadın, özellikle hamile olduğunda, erkekten fiziksel olarak zayıf olduğundan bir iş bölümüne gidilmiştir; erkek avlanırken, kadın ‘ev’de tarımla uğraşır ve çocuk bakar. Bu, o çağlara göre adil bir iş bölümüdür; çünkü yerleşim merkezinin dışında görülecek işler tehlikeli ve fiziksel anlamda zorlayıcıdır, hem de bebekler kadınların sürekli bakımına muhtaçtır. Sorun bu anlayışın, iş ortamının tüm tehlikelerinin ortadan kalktığı çağlarda bile, toplumsal bir norm olarak kabul edilip, daha az baskılayıcı bir döneme geçilmiş gibi görünse de, güçlü ve değiştirilmesi zor bir gelenek olarak kadınları ezmeye devam etmesidir.


Profesyonel bir yazar olmaya çalışan kadının önce toplumda aktif bir role sahip olabilmesi gerekir. Bu yolda en büyük düşmanı ise geleneklerdir. Kadınlara profesyonel iş yaşantısına girme imkanı veren olaysa Sanayi Devrimi olmuştur. Yıllardır hiçbir sonuç elde edemeden özgürlükleri ve hakları için savaşan kadınlar, mevcut eril iş gücünün endüstriyel alandaki hızlı gelişimi karşısında yetersiz kalmasıyla, profesyonel toplum yaşamına aktif olarak katılma fırsatını elde etmişlerdir. Çok büyük bir gelişme gibi görülse de, bu yeni özgürlük ancak alt sınıf kadınları için geçerlidir. Orta sınıfa mensup bir kadının çalışmasıysa, 20. yüzyıla kadar, ancak mürebbiyelikle mümkün olabilmiştir. Her ne kadar, bu yolla bir kadın geçimini sağlayabilse de, “hiçbir iş güvencesi olmadan ve en düşük ücretle çalışmanın yanı sıra, evde hizmetçiyle aile üyesi arasında garip bir konumda yaşamak zorundadır” (Northon Anthology of English Litterature, 903)


Charlotte Brontë’nin ‘Jane Eyre’i, Viktorya İngilteresi’nin kadınlara uyguladığı baskıyı en iyi anlatan kaynaktır. Bu kitapta Brontë cinsiyetlerin eşitliğinden çok, onların benzerliklerini vurgulamak istemişse de, Jane Eyre, çoğu eleştirmen tarafından ilk feminist kitap olarak görülür. Kitap ayrıca, birinci tekil kişiyle yazılmasının tün avantajlarını kullanarak, döneminin kadınlarının duygu ve düşüncelerine ışık tutarak edebiyat tarihinde önemli bir yer kazanır. Alttaki alıntıda, Brontë toplumun kadına bakışının içinde yarattığı gelgitleri, Jane Eyre’in sesiyle ustaca dile getirir:


“Bir makine mi olduğumu düşünüyorsun? Yoksa hissiz bir mekanizma mıyım? Sence, fakir, gösterişsiz ve küçük olduğum için, aynı zamanda kalpsiz ve ruhsuz muyum? Yanılıyorsun... Benim de bir ruhum var- ve en azından seninki kadar büyük bir kalbim...- Şu anda seninle ne geleneklerin, ne de ölümlü etimin vasıtasıyla konuşuyorum... Ruhum, senin ruhuna sesleniyor; sanki ölmüşüz de, Tanrı’nın karşısında –tıpkı olması gerektiği gibi- eşit olarak duruyormuşuz gibi” (Brontë, 252)

Jane Eyre, ayrıca döneminin kadının üzerinde kurduğu baskıyı en güçlü sembolize eden kitaptır. Jane, genç bir kız olarak ilk cezasını, uzaktan akrabası olan Reedsler’de, 14 yaşındaki evin küçük beyine karşı çıktığı için alır ve ceza olarak kırmızı odaya kapatılır. Canlı bir renk olsa da, kırmızı gösterişli görünen, ama gelenekler ve cezalar vasıtasıyla kadını baskı altında tutan toplumun rengidir. Jane bu odada geçirdiği zamanda, toplumdaki düşük konumuyla yüzleşmek zorunda kalır. Yetimhanede geçirdiği zamandan sonra, mürebbiyelik yaparak toplumda kendine bir yer edinmeye çalışır. Ama çalıştığı ev; ‘kadınların özgürlüğünü tökezleten toplumdaki ataerkil temellerin simgesidir.’ (Allignham, 1) Thornfield malikanesi, toplumda kendine bir yer edinemeyen kadınların sığınağı gibidir; evdeki tüm kadınlar ya Jane gibi asi, ya Grace Poole gibi ayyaş, ya da Bertha Mason gibi delidir. Erkek doktorlar tarafından deli damgası yiyen Bertha, ehlileştirilmesi gereken vahşi bir hayvan gibi kilit altında tutulmalıdır. Brontë, romanda Bertha karakterini yaratarak, topluma uymayı reddeden bir kadının başına neler geleceğini gözler önüne serer; erkekler onu deli olarak görür ve topluma zarar vermesini engellemek için bir deliğe tıkarlar. Bu o dönemde sıklıkla uygulanan bir yöntemdir; bir kadın basit bir depresyon geçirdiği için, hatta yalnızca toplumun beklentilerinden biraz farklı olduğundan ömrünü kilit altında geçirmek zorunda bırakılır. Bu yolla, hem ailenin diğer üyeleri onunla uğraşmak zorunda kalmaz, hem de bu çılgın kadınlar aileleri için utanç kaynağı olmazlar. Virginia Woolf da ‘Kendine Ait Bir Oda’da, aynı dönemlerde yazmaya çalışan bir kadının kaderini benzer şekilde öngörür:


“16. yüzyılda üstün bir yetenekle doğan herhangi bir kadın kuşkusuz çıldırır, kendini vurur ya da yaşamını köyün dışında bir kulübede, korkulan ve alaya alınan bir yarı cadı, yarı büyücü olarak geçirirdi. Çünkü üstün yeteneğini şiire dökmeyi denemiş bir kızın başkalarınca önüne çıkarılmış engellerin ve zorlukların altında ne kadar ezildiğini, öte taraftan kendi çelişik güdülerinin etkisinde bir o yana bir bu yana çekilip acı duyduğunu, bu yüzden beden ve ruh sağlığını bir ölçüde yitirdiğini bilmek için ruhbiliminden bir parça anlamak yeterlidir.” (Woolf, 60)

Mürebbiyelik ya da fabrika işçiliği, kadınlara ekonomik özgürlükten başka yenilikler de getirmiştir. Öncelikle, bir mürebbiye olmak için, belli bir eğitime sahip olmak gerekir, bu da 19, yüzyılın sonlarında, kadınlara önce kız enstitülerinde, sonra da kadınlara özel kolejlere giderek, neredeyse erkeklere denk bir eğitim alma imkanı tanımıştır. Bu mesleklerin kadınlara tanıdığı bir diğer yenilik ise; onlara haklarını savunmak için daha iyi bir ortam sağlamasıdır. Erkekler artık onların isteklerini tamamen görmezden gelemezler; çünkü kadınlar, ekonomi tarafından ihtiyaç duyulan üretici bireyler arasındaydılar. Sanayi Devrimi’yle birlikte, kadınlar önce ‘Fabrika Kanunu’nu(1844, 1847 ve 1850) çıkardılar, sonra da Kadın Hakları Dernekleri kurdular. Bu kuruluşların katkılarıyla, kendini erkeklerin himayesinden kurtaramayan ev kadını, 1870’deki ‘Eğitim Hakkı’ ve 1918’teki ‘Seçme Hakkı’ gibi, atalarının hayal bile edemeyecekleri haklara kavuştular.


Yine de, kadın edebiyatını ciddiye almayan ve onlara yazma ortamı tanımayan ataerkil toplum görüşü 20. yüzyılın ortalarına kadar, kadın yazarların karşısındaki en büyük engel olmaya devam etti. Bir kadın yazacak zaman bulsa ve Shakespeare kadar yetenekli olsa da, onu ciddiye alacak ve destekleyecek bir ortam bulması kolay olmuyordu. Kadınları yeteneksiz ve aptal olarak ithaf eden ve bu tezlerini kadınlar arasından hiçbir Shakespeare çıkmadığı ve çıkmayacağını söyleyerek kanıtladıklarını düşünen erkeklere yeterince katlanan Virginia Woolf, ‘Kendine Ait Bir Oda’da, Judith’i, Shakespeare’in hayali bir kız kardeş yaratır. Bu kardeş Shakespeare’e eş bir yeteneğe ve meraka sahiptir. Ama ağabeyinin aldığı eğitimi alması imkansızdır ve nadiren eline bir kitap alma fırsatı bulduğu zamanlarda, annesi tarafından bir iş verilerek kitabın başından kaldırılır. Judith de ağabeyi gibi oyun yazarı olmayı istemektedir, ama ailesi onun genç bir tüccarla evlenmesini daha yerinde bulur. Judith evlenmek yerine büyük bir şehre kaçar ve tiyatroda bir iş bulmaya çalışır. Maruz kaldığı hakaretlerden sonra, bir tiyatro sahibi tarafından kandırılır ve tek bir kelime bile yazamadan intihar eder:


“Konuşmamda sizlere Shakespeare’in kız kardeşinden söz ettim; ama onu Sir Sidney Lee’nin Şairin Yaşamı kitabında aramayın sakın. O, genç öldü ve ne yazık ki bir tek sözcük bile yazamadı. Şimdi Elephant ve Castle’ın karşısında, otobüslerin durduğu yerde yatıyor. Benim inancıma göre bu bir tek sözcük yazmayan, yolların kesiştiği yerde yatan kadın şair hâlâ yaşıyor. Benim içimde ve sizin içinizde ve bulaşık yıkayıp çocukları yatırdıkları için bu gece burada bulunamayan birçok başka kadının içinde yaşıyor. O yaşıyor, çünkü büyük ozanlar ölmez; her zaman var olmayı sürdürürler...” (Woolf, 135)

Virginia Woolf’un en önemli farkı, çoğu feminist meslektaşı gibi sadece sorunları saptamakla kalmayıp çözüm de önermesidir; ekonomik özgürlüğü olmayan kadın yazamaz; çünkü hem kendine yazacak zaman ve ortam yaratması çok zordur, hem de erkekler tarafından ciddiye alınmayacaktır. Bu kadınların yazdıkları sadece aşırı duygusal dünyasını ortaya serdiği, her türlü teknikten uzak bir günlük gibi algılanacak ve karşılığında takdir ya da beğeni yerine, yalnızca erkeklerin dudaklarındaki küçümseyici bir gülümseme alacaktır.


“Para kazanın, kendinize ait ayrı bir oda ve boş zaman yaratın. Ve yazın, erkekler ne der diye düşünmeden yazın!”

Kaynaklar

Allingham, Philip V. “Essay for English 3412”, Lakehead University, 26 March 2004

Brontë, Charlotte, “Jane Eyre”, Longman Ed. 1947

Encarta Encyclopedia

Kelly, Joan. “Early Feminist Theory and The Querelle des Femmes”, Signs, 1982

Lerner, Gerda. “The Creation of Feminist Conciousness”, Oxford University Press, 1993

“Northon Anthology of English Litterature”

Spender, Dale. “Women of Ideas and What Men Done to Them”, Pandora Press, 1982

Wilson, M. Katharina and Warnke, Frank J., “Women Litterature in the 17 th Century”

Woolf, Virginia. “Kendine Ait Bir Oda”, Afa Yayınları, 1988

Sırça Fanustakiler Üzerine Bir Deneme- Aylak Fanzin İçin

SIRÇA FANUSTAKİLER ÜZERİNE BİR DENEME





Dünya edebiyat tarihinin her döneminde karşımıza, çağının ötesinde özgür kadın figürleri çıkıyor. Bu kadınlar kendilerine biçilen kızlık-karılık-annelik rollerini aşıp bir birey olma savaşı içine giriyorlar ve sosyal rol dağılımında ‘fiziksel güç’ hilesine yenilerek ikinci plana itilen kadınlar, yüzyıllardır tutsak edildikleri ataerkil düzeyden sıyrılmaya çalışıyorlar. Her gün yanınızdan geçen binlercesi, çağlardır bu çarkın dişlileri arasında ezildiğinin farkında olmadan günlük işlerinden arda kalan zamanı da altın günleri ve pembe dizilerle öldürebilirler. Emin olun ki her çağda, kendine verilenle yetinmeyeni yeniyi, daha iyiyi arayan birkaç kadın çıkacaktır.
Ama bu kadınlar erkeklerin küçümseyen vurgusuyla ‘feministlik’e soyunup, erkek olmaya öykünmüyorlar. Onlar kadınlıklarının ve bunu getirdiği zayıflıkların(doğum, bebeğe bağımlı olma vs.) benimseyerek toplumda kadın bir birey olarak var oluyorlar. Bu kadınlar yazıyor, çiziyor ve dünyaya bir düzine çocuk dışında bir miras bırakabilmek için uğraşıyor.

Yıl 1882, Londra’dayız. Victoria döneminin ünlü yazarı Sir Leslie Stephen’ın kızı Virginia Stephen(Woolf) dünyaya gözlerini açıyor. Kadının tamamen ikinci plana atıldığı Victoria İngilteresi’nde babasının özgürlükçü düşünceleri sayesinde iyi bir eğitim alan ve öyküleri yayınlanan Virginia, çağdaşlarına göre birey olma mücadelesinde oldukça öne geçmiştir. Ama yine de on üç yaşından beri tuttuğu günlüklerinde babasının yazarlığının kendi yazımını baltaladığından sık sık şikayet eder. Yani erkek yazar kadının önüne geçmiş durumda.
Yedi yaşında üvey dayısı tarafından tacize uğrayan Virginia bu günden sonra cinsellikten iğreniyor ve bunu yalnızca çocuk doğurmak için katlanılması gereken bir işkence olarak görüyor, bu da onun yaşam boyu sürecek ve bazı dönemlerde onu deliliğin sınırına itecek buhranların temelini oluşturuyor. Çocuk yapma isteği de hayatı boyunca kendisinin aynı zamanda koruyucusu olmuş kocası tarafından, akıl sağlığını kötü etkileyeceği korkusuyla reddediliyor. Özellikle bu dönemden sonra Virginia kitaplarında kadınların erkek egemen dünyada ayakta kalma çabalarını yazdı ve bir çok kadın hareketinde ön sıralarda yer aldı.

Ruhsal çöküntülerini yazarlığının itici gücü olarak gören Virginia, en sonunda aklını tamamen yitirme korkusundan kaçışı ceplerine taş doldurup kendini Ouce ırmağına atmakta buldu. Kocasına bıraktığı mektupta eylemini:”Senin yaşamını berbat etmeye devam edemem. Yapabileceğim en doğru şeyi yapıyorum...” diye açıkladı. Toplumun baskısı ve ruhsal çöküntülerinin yarattığı krizlerle halüsinasyonlara uzun süre göğüs gerip yaşamla savaşan Virginia hâlâ kadın aktivistlerinin gözünde bir ilahe olma statüsünü koruyor ve kitapları hâlâ kadının bireyleşme sürecinde itici güç vazifesi görüyor.

1932 Amerikası’nda, aradan neredeyse bir asır geçmişti, ama kadınların yaşamak zorunda kaldıklarında değişen pek de bir şey olmamıştı ne yazık ki! Kadınlar artık iyi bir öğrenim görüyor, hatta öğretmenlik gibi bazı saygın mesleklerde de çalışabiliyorlardı. Ama yine de bu sözde özgürlük onları erkeklerin gölgesinde kalmaktan kurtaramıyordu. Üniversitelerde eğitim alan kadınlar ileride iyi mevkilere gelecek kocalarını partilerde utandırmayacak kültür düzeyine getiriliyor; kendilerine edebiyat, tarih, coğrafya derslerinin yanında bir kadının “öğrenmeden yaşamayacağı” zerafet dersleri veriliyordu.

İşte Sylvia Plath’ın gözlerini açtığı dünya! Babasını sekiz yaşında kaybeden Sylvia, döneminin kadın rolüne kendisini fazlasıyla kaptıran annesiyle sürekli bir çatışma içinde büyüdü. Kızının iyi bir eğitim almasına önem veren annesi, aynı zamanda ona münasip eş adayları arama derdine düşmüştü. Sylvia şiirlerinin toplumca ciddiye alınmamasını ilk annesiyle yaşadı. Bir kadının edebiyatla uğraşmasını zaman kaybı olarak değerlendiren annesi onu sıkça “mesut bir yuva kuran” akranlarıyla karşılaştırıp, babasının ölümüyle aralarında açılan uçurumu gittikçe derinleştirdi. Bütün bu anlaşmazlık ve sorunlar Sylvia’nın F.O. Connor’ın yazarlık derslerine kabul edilmemesiyle doruk noktasına ulaştı ve Sylvia uzun bir süre bir klinikte depresyon tedavisi gördükten sonra, ilk intihar girişimini gerçekleştirdi.

İçinde bulunduğu bunalımının kurtuluşu yine edebiyatta buldu ve 1953 yılında, kadınların üzerine çöreklenen baskıyı simgeleyen otobiyografik ‘Sırça Fanus’u yayınladı. 1955’te Boston Üniversitesi’nden mezun olup başarı bursuyla Cambridge Üniversitesi’ne girdi ve kısa bir süre sonra kendisi gibi bir şair olan Ted Hudges’le evlendi.

İlk başlarda iyi giden bu evlilik, kendi kitapları “kadın olduğu” gerekçesiyle basılacak editör bulunamazken kocasının kitaplarının büyük başarıya ulaşmasıyla sarsılmaya başladı. Daha sonra doğan üç çocuğuyla Sylvia artık ev işleri ve çocuk bakımından arta kalan zamanda da kocasının şiirlerini temize çekmekten kendi şiirine vakit bulamayan bir ev kadını haline geldi. Anne/özgür kadın rolleri arasında sıkışan Sylvia, sürekli bir suçluluk duygusu altında ezilmeye başladı; çocuklarıyla ilgilenmeyip yazsa da, yazmaya hiç vakit bulamasa da benliği haline gelen bu rollerden birini ihmal etmiş oluyordu. Ted Hughes’un ihanetini öğrenerek ruhsal durumu iyice bozulan Sylvia, kocasından ayrıldıktan üç ay sonra son şiir kitabı Ariel’i bitirerek, 1963 Şubatı’nda çocuklarına süt ve kurabiye bırakıp kapılarını sıkıca kapadı. Soğukkanlılıkla kapıdan içeri gaz sızmamasını sağladıktan sonra, kafasını fırına sokarak, üçüncü ve son intiharını gerçekleştirdi.

Belki de bu intiharın en acıklı yanlarından birisi; intiharından sonra Ariel’deki şiirlerin Ted Hughes tarafından tekrar düzenlenip basılmasıydı. Sylvia’dan iyi bir şair olduğuna inanan Ted Hughes, onun kararlarını hiçe sayarak şiirlerini değiştirmekte hiçbir sakınca görmemişti. Erkeğin egemenliği Sylvia’yı mezarında da rahat bırakmayacaktı anlaşılan. İşin tek rahatlatıcı yanı, bu hareketten sonra hayranlarının mezar taşındaki ‘Hughes’ soyadını silmesiydi.

Türkiye’deyse bu kadın buhranları ve bireysel arayışlarından en çok etkilenen ve edebiyat dünyasında adından en çok söz ettiren kadın kuşkusuz Nilgün Marmara’dır. Boğaziçi Üniversitesi Batı dilleri ve edebiyatı bölümü için hazırladığı bitirme tezinde Sylvia Plath’i ve intiharını derinlemesine irdeledi. (Sanatsal yaratımla intihar arasındaki bağıntı; Sylvia Plath şiirlerini ve ölümünü nasıl yaratıyor.) Bu araştırmanın da etkisiyle şiirlerinde Sylvia’nın düş ve gerçek arasındaki köprüyü yıkan üslubunu benimsedi ve bu şiirleri ölümünün ardından 1988’de ‘Daktiloya Çekilmiş Şiirler’ adıyla yayınlandı. (Yani bir sanatçı daha, alışık olduğumuz gibi ancak ölümüyle adından söz ettirebildi.)

1987 yılında kendini evinin balkonundan atan Marmara’nın ardından gelen polemiklerin ardı arkası kesilmedi. Kimi Sylvia Plath’in onun intihara sürüklediğini söyledi, kimi şuçu kocasına, kimi de dostu Ece Ayhan’a attı. Ama bir çoğu bu dedikodularla o kadar meşgullerdi ki, bu arada onun şairliğini anmayı unutuverdiler! Belki de Nilgün önceden görmüştü bu ikiyüzlülüklerin hepsini de günlüğüne aşağıdaki satırları ondan yazmıştı:

“Geliyorlar bu evde doğan yeni bir ölümü görmeye; koşarak, düşe kalka yuvarlanarak, sürünerek... Nasıl olursa olsun; görmek için bu eski dostlarının yeni cesetlerini ve göstermek için kendi dirimlerinin kıvılcımlarını-geliyorlar! Uyuyan arzunun düşün imgelemenin anlağın belleğin leş kokularını duymaya geliyorlar. Ölüm sessizliği, toz ve küf kokan evden ayrıldıklarına seviniyorlar canlıyız diye...”





Kaynaklar:

Edebiyat ve İntihar, Adem Eyüp Yılmaz
Sırça Fanus, Sylvia Plath
Sylvia Plath’in günlükleri
Kırmızı Kahverengi Defter, Nilgün Marmara
Daktiloya Çekilmiş Şiirler, Nilgün Marmara

SYLVIA PLATH IN ‘THE BELL JAR’ AFTER 40 YEARS


Türkçe metin aşağıda...

SYLVIA PLATH IN ‘THE BELL JAR’ AFTER 40 YEARS



Most of the biographical Hollywood films as of today were criticized for giving more credit to the private life and ignore the creations of the person. The film “Sylvia” brings this critique back.

Then film created a lot of criticism from different circles, because of the fact that it is not a film about Sylvia Plath’s life, like it supposed to be, but about her suicide attempts and the reasons behind it that are discussed for a long time by literature scholars and psychologists. The beginning of the movie accordingly starts with Plath's second suicide attempt and these lines about the suicide from her most famous poem: “Dying/ Is an art, like everything else./ I do it exceptionally well...”

As understood from the poem, Sylvia Plath didn't attempt to die only once, but three times with the last, successful-one. Like she said on “Lady Lazarus”; “One yar in every ten”. The first attempt was way earlier than she met Ted Hughes. So, only this information could prove that the reason of her suicide is not only him cheating on her and leaving her alone with the children. It is not enough to know the life of Sylvia Plath or any other person, to determine the reason behind the suicide. Because, even if the events of one's life effects the decision to kill oneself, the most important thing is how the person perceives this event, and his/her feelings and thoughts about it. On this clearance, we need to look at her work and how she convey herself in them.
Sylvia Plath attempted her first suicide when she was ten, but even she didn't see it as a serious attempt; because like she tells in “Lady Lazarus”, it was by accident. The real interesting point in this is why she sees an accident as a suicide-attempt, which can show how she perceives some events according to her suicidal psychology. Her second attempt was when she studied at Boston Smith College. Sylvia was then the hard-working, lovely future-writer. She was considered to be happy and creative, but after she got rejected by F.O.Connor that she adored for a creative-writing class, she got depressed. She went to therapy for a while, but despite that, she tried to kill herself with sleeping pills. After more therapy, her first book “The Bell Jar” was published in 1953. the book is about the women crushed under the current system and 'The Bell Jar' becomes an upside-down glass that prisons women. As one can see from this book, Sylvia Plath would be bothered with the roles as “mothers” and “wifes” that was given to all the women in the 50's America and how this perspective could never be altered and women could never be seen as individuals.

Sylvia wanted to be of existence with her writings and her own individuality, not as someone's wife or mother. She wrote of these feelings often in her diaries and reflected in her books and poems. In May 1952, she wrote on her diary: “When they ask me what kind of role do I intend to play, I tell them :'” What do you mean by 'role'? I don't intend to adopt a role when I got married, I want to live my life as a clever and mature person, to grow, to progress, and to learn. Like I always do...” Sylvia would face this discrimination in different times, through her life. Her attempt to exist in a male-dominant world of literature would be the main course of her depression which guided her to her suicide.

We can also see that Sylvia thought about suicide for a long time in a poem of Anne Sexton, her fellow poet and friend, that she wrote after Sylvia killed herself: “Thief -- / how did you crawl into, /crawl down alone /into the death I wanted so badly and for so long, /the death we said we both outgrew, /the one we wore on our skinny breasts, /the one we talked of so often each time...” Sylvia thought of killing herself for a long time, but the final attempt happened three months after Ted Hughes left her. Because the anger and misery she felt after Ted left was too overwhelming to stay inside her. So, she wrote 41 poems in these three months and she finished the book inside her head; 'Ariel'. With the book, another aspect that connected her to this world disappeared. She brought breakfast to her daughters, closed the door with the tape with care so that the gas would not enter to their room, put her head in the oven and killed herself. This is very clear that this was not spontaneous and that she planned this beforehand with care, and that this suicide penetrated all her life. The cheating and staying alone with her little girls is definitely a part of the problem, but the biggest role one can give to this affair is 'the final drop'. Sylvia was an individual and this is why Ted's leaving her wasn't necessary the end of everything. Like Ted wasn't everything in her life...

But when we look at the film, we get the opposite impression and this is why the film is so bad for her and why her daughters criticized the movie so much. The storyline starts with Sylvia meeting Ted and the couple getting married. However Sylvia wrote her most famous book “The Bell Jar” three years before she met Ted, and it became the biggest milestone in her life; these years were the starting point of her writing career and also of her ideas about suicide. Because Sylvia first realized the roles created for her in these years and her stand versus the society was born. We missed all these important aspect of her life in the movie, because, evidently, the real story starts with Ted Hughes.

The whole film continues in this aspect; around Ted Hughes. While the young poet Hughes travels trough the road to be 'Poet Laureate', Sylvia Plath stays as her loyal companion and helper. Maybe it is through that she somehow stays behind her husband for a while, but Sylvia was always an individual, famous or not, and was in a fight to exist as her person (writer/woman). The absence of this fight clears out the mentality behind the movie; “Sylvia Plath is weak and disturbed”. Yet, Sylvia was a fighter for her freedom, even though the only possible result was the death. Her death is the death of a soldier who prefers to die, rather then live in prison, not the last resort of a desperate. The reason that Hollywood finds, on the other hand, is extremely simple: “Women are weak and they cannot exist without a man.”

It is true that America is one of the countries that people can live freely, at least on the paper, but this patriarchal view is still secretly dominant and manifest itself in the Hollywood system. Hollywood creates a certain type of women and can project someone's life sorely on this perspective and tries to prove this point, even with a feminist's life. This is also the reason why Sylvia is often showed in a moment of crisis, either trying to write something but failing or in depression. Ted Hughes is, of course, always there for her... But, one need to keep in mind that her most successful writings such as 'Ariel' and 'The bell Jar' is written without Hughes' presence.

Hollywood's perspective to Sylvia Plath's suicide is pretty evident. The reason that Ted Hughes gives is even simpler then that; not the feeling of being trapped or him cheating; but, the wrong pills that were given to her. Plath's fans', on the other hand, proved him wrong by erasing his last name from her headstone. Ted Hughes himself must not feel good about this excuse, because he wrote “Birthday Letters” 35 years after her death. 88 poems in this books looks at their life together since their first meeting and the preface gives important clues of his real thoughts: “I didn't really see her true-self, even though I spent almost all my time with her in these six years, besides maybe staying for two or three days without her- Maybe, except, in the last three months of her life.” He died short after the publication of this book and this put the book in position of a confession.

Kaçak Yayın'da çıkan Sylvia Plath Yazım

SYLVİA PLATH- 40 yıl sonra tekrar “Sırça Fanus”ta
Hollywood medyatik zombiler mi yaratıyor?

Şu ana kadar karşılaştığımız biyografik Hollywood filmlerinin çoğu aynı şekilde eleştirilmiştir; ”Yazarın hayatını medyatikleştirerek eserlerini arka plana düşürüyor” Şu anda ise bu tartışma Eylül ayında Türkiye’de de vizyona giren “Sylvia”filmi yüzünden yeniden gündemde.


Birçok derginin yanı sıra, internetteki forumlar ve bireysel siteler de “Sylvia” filminin Plath’ın hayatını tek yönlü ve yanlış aktardığını gösteren yorumlarla dolu. Bu da gayet normal çünkü film iddia edildiği gibi Sylvia Plath’ın hayatı üzerine değil, onun intihar eylemi ve bunun özellikle Amerikan edebiyat dünyasında da yıllardır tartışılan nedenleri üzerine kurulu. Filmin başlangıcı da Sylvia Plath’in 2. intihar demesiyle ve en ses getiren şiiri “Lady Lazarus”tan bir alıntıyla başlıyor: ”Ölmek / Herşey gibi, bir sanattır/ Bu konuda yoktur üstüme....” Buradan da anlayabileceğimiz gibi Sylvia Plath bir kere intihar etmez. Başarılı olan son denemesiyle beraber üç kez intiharı denemiştir , Sylvia’nın ”Lady Lazarus”ta da dediği gibi “on yılda bir”. Yani ilk iki intihar denemesi Ted Hughes’le tanışmasından çok öncedir ve sadece bu bilginin ışığında bile intiharının tek nedeninin kocası Ted Hughes’un onu aldatması olduğunu söylemenin yanlış olduğu anlaşılır. Sylvia Plath’ın , ya da herhangi birinin, intiharının nedenini araştırmak için, onun başından geçen olayları bilmek yetmez; çünkü her ne kadar bu olayların intihar eylemine karar vermekteki etkisi yadsınamaz olsa da, asıl önemli olan nokta, o insanın bunu nasıl algıladığı, hisleri ve düşünceleridir. Bu noktada Sylvia Plath’ın kocasının onu aldattığını bilmek neden ölmek istediğini anlamak için yeterli değildir. Bunu anlamak için önce onun eserlerine ve kendisini nasıl ifade ettiğine bakmamız gerekir:


Sylvia Plath ilk intihar denemesini 10 yaşındayken gerçekleştirmiştir, ama o bile bunu ciddi bir deneme olarak görmez; çünkü “Lady Lazarus”ta da anlattığı gibi bu kaza sonucudur. İkinci intihar denemesi ise Boston Smith College’da okuduğu yıllardadır. Okulun çalışkan, sevimli yazar adayıdır Sylvia, o yıllarda aynı zamanda bir derginin editörlüğünü de yapar. Neşeli ve yaratıcı olarak nitelendirilen genç Sylvia, F.O.Connor tarafından düzenlenen yazarlık derslerine kabul edilmeyince depresyona girer ve bir süre terapiye devam ettikten sonra uyku haplarıyla intihar eder. Daha sonra 1953 yılında ilk kitabı Sırça Fanus(Bell Jar)’u yayınlatır.Bu kitap mevcut sistemin altında ezilen kadınlarla ilgilidir ve kitaba adını veren “Sırça Fanus” kadınları içine hapseden ters çevrilmiş bir kavanozdur. Bu kitap sayesinde de anlaşılabileceği gibi, Sylvia Plath’i hayatı boyunca en çok rahatsız eden öğe, 1950’lerin Amerika’sının kadınları “eş”ve “anne”olarak kabul ettiği ve onların bireyselliklerini ret ettiği bakış açısıdır. Çünkü Sylvia yazdıkları ve kimliğiyle varolmak ister, birinin annesi ya da karısı olarak değil. Bu duygularını sık sık tuttuğu günlüklere yazar ve bu günlükler de yazarın ölümünden sonra “Sylvia Plath’ın günceleri” adı altında yayınlanır. Yine bu güncelerde Mayıs 1952’de bu görüşe tepkisini yazar: ”Nasıl bir rol oynamayı tasarladığımı sorduklarında, şöyle diyorum ’Rol’le ne anlatmak istiyorsunuz? Evlenince bir role bürünmeyi düşünmüyorum -zeki, olgun bir insan olarak yaşamayı sürdürmek, büyümek, gelişmek, öğrenmek istiyorum; her zaman yaptığım gibi...” Sylvia hayatının daha birçok yerinde bu cinsiyet ayrımcılığıyla karşılaşacak ve özellikle bazı dönemler bundan oldukça bunalacaktır. O dönemde erkeklerin tekelinde sayılan edebiyata el atması ve bu dünyada varolma savaşı onu intiharına götüren bunalımlı yolun esas nedeni haline gelecektir. Sylvia’nın uzun süredir intiharı düşündüğünü, en yakın arkadaşı Anne Sexton’ın o öldükten sonraki şiirinden de anlayabiliriz: Hırsız’/Nasıl bir başına/Çekip gidebildin/Uzun zamandır arzuladığımız ölüme....Sylvia uzun süredir ölümü düşünüyordu ama bunu gerçekleştirmesi ancak Ted’in onu terk etmesinden üç ay sonra olabildi.Çünkü Ted gittiğinde hissettiği öfke ve mutsuzluk içinde duramayacak kadar büyüktü ve bu üç ay içinde tam 41 şiir yazdı, kafasındaki kitabı Ariel’i bitirdi ve yaşamak için kendine bulduğu anlamlardan birini daha tüketti. Çocuklarına hazırladığı sabah kahvaltısını odalarına bıraktı, özenle çocuk odasının kapı ve pencerelerini gaz girmesin diye bantladı, kafasını fırının içine soktu ve öldü. Bu eylem anlaşılacağı gibi anlık değildi, önceden özenle planlanmış, belki de hayatına yayılmış bir intihardı. Kocasının onu aldatması ve terk etmesi de bu kararda rol oynamıştır elbette ama bu aldatma hikayesine biçilebilecek en önemli rol “bardağı taşıran son damla” olabilir. Çünkü Sylvia bir bireydi ve işte bu yüzden Ted’in onu bırakıp gitmesi herşeyin bitmesi anlamına gelmiyordu. Tıpkı Ted’in onun hayatındaki herşey olmadığı gibi.


Filme baktığımızda ise bunun tam tersi bir izlenim ediniyoruz ve belki de filmin en vahim tarafı bu. Çünkü film Sylvia’nın Ted’le tanışmasıyla ve evlenmesiyle başlıyor. Oysa onun okul yılları ve Ted’le tanışmadan 3 yıl önce yayınladığı “Sırça Fanus” Sylvia için hayatının asıl dönüm noktası olmuştur; bu yıllar onun yazarlık kimliğinin oluşmaya başlamadığı yıllar olmasının yanı sıra, kafasında intihar fikrinin yerleşmeye başladığı yıllardır. Çünkü Sylvia ilk bu yıllarda kendisine biçilmiş rolleri tam olarak fark eder ve bunlara karşı duruşunu belli eder. Filmin bütününe baktığımızda aynı havanın devam ettiğini görüyoruz, genç şair Ted Hughes daha sonra Kraliyet şairi kabul edeceği yolda ilerlerken Sylvia Plath onun yardımcısı ve eşi konumundan öteye gitmez. Sylvia’nın kocasının gölgesinde yaşamak zorunda kaldığı doğrudur ama aynı zamanda Slyvia bir bireydir ve kendi kimliğini (yazar/kadın)savunmak için savaşım içindedir. Filmde bunun gösterilmemesi ise tamamen filmin amacıyla örtüşüyor; “Sylvia Plath acizdir” Oysa Sylvia özgürlüğünü savunmak için savaşan bir savaşçıdır, sonu ölüm olsa bile. Onun ölümü, esaret altında yaşamaktansa ölmek yürekliliğini gösteren askerlerin ölümüdür, aciz bir insanın son çaresi değil. Hollywood’a göreyse bunun nedeni gayet basittir;”Kadınlar güçsüzdür ve yanında bir erkek olmadan yaşayamazlar” Her ne kadar Amerika dünyanın en serbest ülkesi kabul edilse de bu görüş gizliden gizliye hala sürmektedir ve gördüğümüz gibi Hollywood bu fikre uygun bir materyali elinden kaçırmaz. Bir insan hayatını istediği gibi;tek boyutlu olarak alma imtiyazını kendisinde görür ve bu insanın hayatından kendi görüşlerini ispatlamaya çalışır. İşte bu yüzdendir ki filmde Sylvia ya kıskançlık krizi geçirirken, ya yazmaya çalışır ama başaramazken ya da bunalımda gösterilir. Bu anlarda da kocası her zaman yanı başında ona destek olmaktadır. Yazması için ısrar eder,yazılarını tanıdıklara okutur.....Ama unutmamak gerekir ki Sylvia Plath’in en önemli iki eseri “Sırça Fanus” ve “Ariel”adıyla topladığı şiirler Ted onun yanında yokken yazılmıştır.


Hollywood’un Sylvia Plath’ın intiharının nedenine bakış açısı gayet belirgin. Ted Hughes’a göreyse bunun nedeni ne hissettiği esaret duygusu ne de kendisinin onu aldatıp terketmesi. Ona göre neden gayet basit;aldığı yanlış haplar. Plath hayranlarınınsa onunla aynı görüşte olmadığını mezar taşından önce Hughes soyadını kazıyıp, daha sonra mezar taşını “Sylvia Plath”yazan yenisiyle değiştirmesinden anlamak mümkün. Zaten yanlış ilacın bir bahaneden başka bir şey olmadığını anlamak için Ted Hughes’un Sylvia’nın ölümünden 35 yıl sonra yayınladığı “Doğumgünü mektupları”na bakmak yeterli .Bu kitaptaki 88 şiir ,Sylvia’yla tanıştıkları andan itibaren yaşadıklarını inceler. Önsözüyse Sylvia Plath’in kişiliğiyle ilgili önemli ipuçları veriyor bize: ”Altı yıl her günü onunla geçirmeme,.çok seyrek olarak, ondan iki ya da üç saatten fazla ayrı kalmama karşın, onun gerçek kendisini hiçbir zaman kimseye gösterdiğini görmedim -belki de yaşamının son üç ayı dışında” Edebiyatçıların bunu bir günah çıkarma olarak görmesinin iki nedeni var; içeriği ve Ted Hughes’un kitabı yayınladıktan kısa bir süre sonra kanserden ölmesi.

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails