Showing posts with label woolf. Show all posts
Showing posts with label woolf. Show all posts

Wednesday, May 4, 2011

To the Lighthouse


I was the only one who was happy to read a Virginia Woolf book and 'To the Lighthouse' didn't disappoint me in the least. The foundation of the book is Woolf's childhood memory of not being able to go to the lighthouse near her St. Ives' summer house and the Ramsey family portrait has many resemblances to Woolf's own family.


Kitap kulübünde geçen ay Virginia Woolf okuduğumuza tek sevinen insan olarak 'Deniz Feneri' beni hiç de hüsrana uğratmadı. Kitabın temeli Virginia Woolf'un çocukluğunda yazlarını geçirdiği St. Ives'teki deniz fenerine gidememesinin hayal kırıklığı oluşturuyor ve çizilen Ramsey aile portresi Woolf'un kendi ailesine göndermeler yapıyor.


To be able to truly understand this book with many autobiographic references, one must look at Virginia Woolf's life first. Her mother Julia Stephen is a true beauty who posed for famous painters of the era. Mrs. Ramsey, the main character in the book, has a beauty that didn't reduced with age, which mesmerises everyone around her. Mr. Ramsey is, like her own father, an intellectual who lives in his own world, unable to bond with anyone, and with a bad temper. Everything must be perfect around him and this perfectness is protected by her wife Mrs. Ramsey.



Bu otobiyografik göndermeler içeren kitabı anlamak için biraz Virginia Woolf'un hayatına bakmak gerekiyor, Woolf'un annesi Julia Stephen, dönemin ünlü ressamlarına modellik yapan, güzelliğiyle göz kamaştıran bir kadın. Kitabın ana karakteri Mrs. Ramsay de ilerleyen yaşına rağmen güzelliğiyle herkesi kendine hayran bırakan bir kadın. Mr. Ramsey ise, tıpkı Woolf'un babası gibi, kendi dünyasında ve tamamen entellektüel bir ortamda yaşayan bir yazar/düşünür. İnsan ilişkileri yönünden çok başarısız olmasının yanı sıra, çevresinde mükemmel olmayan hiçbir şeye tahammülü yok, burada herşeyin mükemmel olmasını sağlamak Mrs. Ramsey'e düşüyor.




The captain of the ship in this family definitely is Mrs. Ramsey. Masterfully, she manages eight children, a husband who needs more attention than the children and a lot of visitors, she is in charge that everything runs perfectly, because even someone who wants a second plate of soup is enough to cause a breakdown for Mr. Ramsey. 

Bu ailede geminin kaptanı kesinlikle Mrs. Ramsey. Mrs. Ramsey usta bir şekilde, sekiz çocuk, çocuklardan beter bir koca ve bir sürü misafiri yönlendirerek her şeyin mükemmel gitmesini sağlıyor. Çünkü bir misafirin masada ikinci çorbayı istemesi bile kocasını buhranlara sokmaya yetiyor.


The first part of the book is rather a journey to character's thoughts and feelings. It ends with a long diner scene, which seems very stressful to Mrs. Ramsey, because the children, the visitors, the food and the conversations need to be managed at the same time. The main event in this chapter is the family's little boy James disappointment on not being able to go to the lighthouse. Mr. Ramsey thinks the weather will not be fine for it, but Mrs. Ramsey knows that this little instance will cause a deep trauma to little James and will turn him against his father. Everyone in this house lives with exaggerations, and a little disappointment really causes some trauma to James.
Kitabın ilk bölümü karakterleri tanıtan ve daha çok karakterlerin iç yolculuğu ve düşünce akışlarıyla ilerleyen bir bölüm. Uzun ve Mrs. Ramsey'e göre gerilim dolu bir akşam yemeği sahnesiyle ilk bölüm bitiyor. Bu bölümdeki tek olay evin en küçük çocuğu James'in ertesi gün Deniz Feneri'ne gitme hayallerini alt üst eden Mr. Ramsey ve bu olayın çocukta travma bırakacağına inanıp hayıflanan Mrs. Ramsey'in tepkileri oluşturuyor. Dediğim gibi bu evde herkes dünyayı abartı biçimde algılıyor, bir gezinin yapılmaması bir çocukta travma yaratabiliyor.


The second part; 'Time Passes', is for me the masterpiece of British modern literature. The wind and sands coming from the sea travels inside the empty summer house, tearing the place apart, at the same moment, we learn that there is a war going on and Mrs. Ramsey is that with the two children Andrew and Prue. These deaths are sudden, just as they are in real life, and are given as a paranthesis and points out the mortality of humans against the immortal nature. Every sentence of this short part is in the flow of time technique that Woolf uses a lot in her books.


İkinci bölüm 'Zaman Geçiyor', bana göre İngiliz modern edebiyatının başyapıtıdır. Denizden gelen rüzgar ve kumlar Ramsey'lerin terketilmiş yazlık evinin içinde dolanırken, biz savaşın çıktığını, Mrs. Ramsey ve iki çocuğunun öldüğünü öğreniyoruz. Bu ölümler tıpkı hayatta olduğu gibi ani bir biçimde parantez içinde veriliyor. Böylece rüzgarın ve doğanın devinimlerinin ölümsüzlüğü ve insanın faniliği vurgulanıyor. Bu kısa bölümün her cümlesi, Woolf'un çoklukla kullandığı zamanın akışı tekniğine uygun olarak gelişiyor.



The third part welcomes the remaining Ramseys and the former visitors Lily Briscoe and Carmichael into the summer house again. This time, the long-waited trip to the lighthouse happens. This part has a parallel story-telling with the never-married Lily Briscoe's reckoning with herself and Mrs. Ramsey and the trip to the lighthouse. James is, in fact, hating his father, so does Cam, but the real wish of the children is  only to feel loved and honored by their father.

Üçüncü bölümde Ramsey'lerin hayatta kalanları ve zamanında misafirleri olan Lily Briscoe'yla Carmicheal eve geri dönüyorlar ve bu sefer James'in 10 yıldır beklediği Deniz Feneri'ne gezi gerçekleşiyor. Bu bölümde bir yandan evlenmeyi reddeden Lily Briscoe'nun kendiyle ve Mrs. Ramsey'le iç hesaplaşmasını, hem de James'le Cam'in babalarıyla yaşadığı çekişmeyi izliyoruz. James gerçekten de babasından nefret etmekte, ama aslında iki çocuğun da istediği tek şey babalarından takdir ve sevgi görmek.


As Lily's reckoning ends, the children make peace with their father and the boat arrives to the lighthouse, in this way, the story ends at the same point that it could have ended 10 years ago.


Lily'nin Mrs. Ramsey'le hesaplaşması bittiğinde, çocuklar da babalarıyla barışmış oluyorlar, tam bu sırada bindikleri tekne deniz fenerine yanaşıyor ve hikaye yine başladığı noktada sonlanıyor.


Lily Briscoe needs to be focused on in this novel, because it resembles in some aspects to Woolf herself. They both paint and they are both different from their mothers. Lily want to be a painter, but a snub visitor, Charles Tansley told her that women cannot be painters (or writers) and this blocks her creativity and will to paint. She is unable to bond a relationship with men, she is intimidated by Mr. Ramsley, a single word by Tansley is enough to keep her from painting, the thought of Carmichael looking at her painting rest her incompetent. In fact, she is the antitype of the perfect Victorian mother and wife Mrs. Ramsey. She both admires and hates her because of it. Virginia Woolf examines the two women types of two generations by Lily's reckoning with Mrs. Ramsey.


Burada Virginia Woolf'a benzediği için Lily'e biraz değinmek gerekiyor. Lily ressam olmak isteyen, ama Ramsey'lerin ukala misafiri Charles Tansley'nin kadınların resim yapamayacağını söylemesiyle bir anlamda eli kolu bağlanan, erkeklerle ilişkilerinde başarısız bir kadın. Böyle diyorum çünkü Tansley'nin ukalaca bir lafı onu allak bullak ediyor, Mr. Ramsey'e nasıl davranacağını bilemiyor, kitabın en zararsız karakteri Carmichael'ın o resim yaparken resmine bakmaya çalışması onu korkudan titretiyor. Aslında Lily, Viktorya dönemi mükemmel anne/eş Mrs. Ramsey'nin antitip'ini oluşturuyor. Virginia Woolf bu iki karakter üzerinden iki jenerasyonun kadın imgesini irdeliyor.


The thing that fascinates me the most in the book is that a childhood memory as simple as that can become a novel of this caliber by Woolf's wit and ingenuity. 


Ben bu kitabı en çok, bu kadar küçük bir çocukluk imgesinden böylesine bir kitap yaratarak Virginia Woolf'un zekasını kanıtladığı için önemli buluyorum.

Thursday, August 20, 2009

Yazın Yolunda Kadının Çektikleri



“Eğitimsel oluşumların her aşamasında, kadın önce öğrenmek, sonra öğretmek, son olarak da eğitimin içeriğinde söz sahibi olmak için savaşmak zorunda kalmıştır. Bu sonuncu kademede ise henüz kalıcı bir başarıya ulaşılamadı”


Gerda Lerner’in ‘The Creation of Feminist Conciousness’ (s.45) adlı kitabında sarf ettiği bu cümle, tarihte yazmaya çalışan tüm kadınların karşısındaki en aşılmaz engeli kusursuz bir şekilde özetliyor. 16. yüzyıldan önce, asilzade sınıfı dışındaki çoğu kadın okumayı bile bilmiyordu. Dönemin ataerkil toplumu bu konuyu bir sorun olarak ele almadı, ne de olsa, bir kadının tüm amacı evlenmek ve çocuk doğurmaktan ibaretti, edebiyat ve siyaset gibi ‘ağır’ konular ise erkeklerin uzmanlık alanına giriyordu. Bu yüzden 16. yüzyıldan önceki dönemde sadece birkaç kadın yazar çıkabilmiştir; döneminin en önemli düşünürlerinden biri olmasının yanı sıra tarihteki ilk kadın yazar olan, ama bunun yerine isminin ‘lezbiyen’ kelimesine ilham vermesiyle tanınan Lespos’lu Sappho (M.Ö.650-M.Ö.590), Hıristiyanlık döneminin ilk dramacısı olan ve Orta Çağ’da sahneye konulan ilk oyunların yazarı Gandersheim’lı Hrosvit (930-990), Papa’nın danışmanlığını da yapmış olan Bingen’li Hildegard (1098-1179), edebiyattan geçimini sağlayan ilk kadın yazar olan Christine de Pizan (1364-1430) ve 17 oyunla 13 roman yazan İngiltere’nin ilk romancısı Aphra Behn.


17. yüzyılda kadınlar, her ne kadar tuhaf karşılansalar ve “mavi çoraplılar” gibi aşağılanmalara maruz kalsalar da, ilk kez, mürebbiye olarak profesyonel iş yaşantısına girmişlerdir. Üniversiteye kabul edilmeyen ve kendini entelektüel olarak geliştirilmesine imkan verilmeyen dönemin kadını, edebiyat açısından yalnızca ‘belles lettres’ olarak bilinen edebi mektuplarla varolabilmiştir.


Tarih boyunca kadın yazarların maruz kaldığı bir diğer önemli sorun da ataerkil edebiyat çevresinin kadın yazınına karşı takındığı tavırdır. 20. yüzyıldan önce, bugün büyük ustalar olarak kabul görmüş kadınlar bile yazılarını bastıramamış-lardır; onlar için tek çözüm George Sand, Currel Bell, George Elliot ya da Brontë kardeşler gibi takma erkek adlarıyla basılmaktır. 17. yüzyıl yazarlarından Marie De Gournay’in dediği gibi:


“Özgürlük denen hadise ciddiye alınmak, entelektüel ve artistik gelişme imkanına sahip olmak ve başarıdır- kadın yazarların, adsız da olsa yayınlanmak için verdiği çabalardan pek de farkı olmayan temenniler...” (Kelly, 84)

Ataerkil sistem, erkeklerin ihtiyaçları ve görüşleri üzerine kurulmuştur; bu sisteme uygun yaşayan kadın, evde kalıp çocuk bakar. Kadının toplumdaki bu rolü, temelde iki cinsiyet arasındaki fiziksel farklılıklara dayanır. Tarih öncesi çağların kavim yaşantısında, kadın, özellikle hamile olduğunda, erkekten fiziksel olarak zayıf olduğundan bir iş bölümüne gidilmiştir; erkek avlanırken, kadın ‘ev’de tarımla uğraşır ve çocuk bakar. Bu, o çağlara göre adil bir iş bölümüdür; çünkü yerleşim merkezinin dışında görülecek işler tehlikeli ve fiziksel anlamda zorlayıcıdır, hem de bebekler kadınların sürekli bakımına muhtaçtır. Sorun bu anlayışın, iş ortamının tüm tehlikelerinin ortadan kalktığı çağlarda bile, toplumsal bir norm olarak kabul edilip, daha az baskılayıcı bir döneme geçilmiş gibi görünse de, güçlü ve değiştirilmesi zor bir gelenek olarak kadınları ezmeye devam etmesidir.


Profesyonel bir yazar olmaya çalışan kadının önce toplumda aktif bir role sahip olabilmesi gerekir. Bu yolda en büyük düşmanı ise geleneklerdir. Kadınlara profesyonel iş yaşantısına girme imkanı veren olaysa Sanayi Devrimi olmuştur. Yıllardır hiçbir sonuç elde edemeden özgürlükleri ve hakları için savaşan kadınlar, mevcut eril iş gücünün endüstriyel alandaki hızlı gelişimi karşısında yetersiz kalmasıyla, profesyonel toplum yaşamına aktif olarak katılma fırsatını elde etmişlerdir. Çok büyük bir gelişme gibi görülse de, bu yeni özgürlük ancak alt sınıf kadınları için geçerlidir. Orta sınıfa mensup bir kadının çalışmasıysa, 20. yüzyıla kadar, ancak mürebbiyelikle mümkün olabilmiştir. Her ne kadar, bu yolla bir kadın geçimini sağlayabilse de, “hiçbir iş güvencesi olmadan ve en düşük ücretle çalışmanın yanı sıra, evde hizmetçiyle aile üyesi arasında garip bir konumda yaşamak zorundadır” (Northon Anthology of English Litterature, 903)


Charlotte Brontë’nin ‘Jane Eyre’i, Viktorya İngilteresi’nin kadınlara uyguladığı baskıyı en iyi anlatan kaynaktır. Bu kitapta Brontë cinsiyetlerin eşitliğinden çok, onların benzerliklerini vurgulamak istemişse de, Jane Eyre, çoğu eleştirmen tarafından ilk feminist kitap olarak görülür. Kitap ayrıca, birinci tekil kişiyle yazılmasının tün avantajlarını kullanarak, döneminin kadınlarının duygu ve düşüncelerine ışık tutarak edebiyat tarihinde önemli bir yer kazanır. Alttaki alıntıda, Brontë toplumun kadına bakışının içinde yarattığı gelgitleri, Jane Eyre’in sesiyle ustaca dile getirir:


“Bir makine mi olduğumu düşünüyorsun? Yoksa hissiz bir mekanizma mıyım? Sence, fakir, gösterişsiz ve küçük olduğum için, aynı zamanda kalpsiz ve ruhsuz muyum? Yanılıyorsun... Benim de bir ruhum var- ve en azından seninki kadar büyük bir kalbim...- Şu anda seninle ne geleneklerin, ne de ölümlü etimin vasıtasıyla konuşuyorum... Ruhum, senin ruhuna sesleniyor; sanki ölmüşüz de, Tanrı’nın karşısında –tıpkı olması gerektiği gibi- eşit olarak duruyormuşuz gibi” (Brontë, 252)

Jane Eyre, ayrıca döneminin kadının üzerinde kurduğu baskıyı en güçlü sembolize eden kitaptır. Jane, genç bir kız olarak ilk cezasını, uzaktan akrabası olan Reedsler’de, 14 yaşındaki evin küçük beyine karşı çıktığı için alır ve ceza olarak kırmızı odaya kapatılır. Canlı bir renk olsa da, kırmızı gösterişli görünen, ama gelenekler ve cezalar vasıtasıyla kadını baskı altında tutan toplumun rengidir. Jane bu odada geçirdiği zamanda, toplumdaki düşük konumuyla yüzleşmek zorunda kalır. Yetimhanede geçirdiği zamandan sonra, mürebbiyelik yaparak toplumda kendine bir yer edinmeye çalışır. Ama çalıştığı ev; ‘kadınların özgürlüğünü tökezleten toplumdaki ataerkil temellerin simgesidir.’ (Allignham, 1) Thornfield malikanesi, toplumda kendine bir yer edinemeyen kadınların sığınağı gibidir; evdeki tüm kadınlar ya Jane gibi asi, ya Grace Poole gibi ayyaş, ya da Bertha Mason gibi delidir. Erkek doktorlar tarafından deli damgası yiyen Bertha, ehlileştirilmesi gereken vahşi bir hayvan gibi kilit altında tutulmalıdır. Brontë, romanda Bertha karakterini yaratarak, topluma uymayı reddeden bir kadının başına neler geleceğini gözler önüne serer; erkekler onu deli olarak görür ve topluma zarar vermesini engellemek için bir deliğe tıkarlar. Bu o dönemde sıklıkla uygulanan bir yöntemdir; bir kadın basit bir depresyon geçirdiği için, hatta yalnızca toplumun beklentilerinden biraz farklı olduğundan ömrünü kilit altında geçirmek zorunda bırakılır. Bu yolla, hem ailenin diğer üyeleri onunla uğraşmak zorunda kalmaz, hem de bu çılgın kadınlar aileleri için utanç kaynağı olmazlar. Virginia Woolf da ‘Kendine Ait Bir Oda’da, aynı dönemlerde yazmaya çalışan bir kadının kaderini benzer şekilde öngörür:


“16. yüzyılda üstün bir yetenekle doğan herhangi bir kadın kuşkusuz çıldırır, kendini vurur ya da yaşamını köyün dışında bir kulübede, korkulan ve alaya alınan bir yarı cadı, yarı büyücü olarak geçirirdi. Çünkü üstün yeteneğini şiire dökmeyi denemiş bir kızın başkalarınca önüne çıkarılmış engellerin ve zorlukların altında ne kadar ezildiğini, öte taraftan kendi çelişik güdülerinin etkisinde bir o yana bir bu yana çekilip acı duyduğunu, bu yüzden beden ve ruh sağlığını bir ölçüde yitirdiğini bilmek için ruhbiliminden bir parça anlamak yeterlidir.” (Woolf, 60)

Mürebbiyelik ya da fabrika işçiliği, kadınlara ekonomik özgürlükten başka yenilikler de getirmiştir. Öncelikle, bir mürebbiye olmak için, belli bir eğitime sahip olmak gerekir, bu da 19, yüzyılın sonlarında, kadınlara önce kız enstitülerinde, sonra da kadınlara özel kolejlere giderek, neredeyse erkeklere denk bir eğitim alma imkanı tanımıştır. Bu mesleklerin kadınlara tanıdığı bir diğer yenilik ise; onlara haklarını savunmak için daha iyi bir ortam sağlamasıdır. Erkekler artık onların isteklerini tamamen görmezden gelemezler; çünkü kadınlar, ekonomi tarafından ihtiyaç duyulan üretici bireyler arasındaydılar. Sanayi Devrimi’yle birlikte, kadınlar önce ‘Fabrika Kanunu’nu(1844, 1847 ve 1850) çıkardılar, sonra da Kadın Hakları Dernekleri kurdular. Bu kuruluşların katkılarıyla, kendini erkeklerin himayesinden kurtaramayan ev kadını, 1870’deki ‘Eğitim Hakkı’ ve 1918’teki ‘Seçme Hakkı’ gibi, atalarının hayal bile edemeyecekleri haklara kavuştular.


Yine de, kadın edebiyatını ciddiye almayan ve onlara yazma ortamı tanımayan ataerkil toplum görüşü 20. yüzyılın ortalarına kadar, kadın yazarların karşısındaki en büyük engel olmaya devam etti. Bir kadın yazacak zaman bulsa ve Shakespeare kadar yetenekli olsa da, onu ciddiye alacak ve destekleyecek bir ortam bulması kolay olmuyordu. Kadınları yeteneksiz ve aptal olarak ithaf eden ve bu tezlerini kadınlar arasından hiçbir Shakespeare çıkmadığı ve çıkmayacağını söyleyerek kanıtladıklarını düşünen erkeklere yeterince katlanan Virginia Woolf, ‘Kendine Ait Bir Oda’da, Judith’i, Shakespeare’in hayali bir kız kardeş yaratır. Bu kardeş Shakespeare’e eş bir yeteneğe ve meraka sahiptir. Ama ağabeyinin aldığı eğitimi alması imkansızdır ve nadiren eline bir kitap alma fırsatı bulduğu zamanlarda, annesi tarafından bir iş verilerek kitabın başından kaldırılır. Judith de ağabeyi gibi oyun yazarı olmayı istemektedir, ama ailesi onun genç bir tüccarla evlenmesini daha yerinde bulur. Judith evlenmek yerine büyük bir şehre kaçar ve tiyatroda bir iş bulmaya çalışır. Maruz kaldığı hakaretlerden sonra, bir tiyatro sahibi tarafından kandırılır ve tek bir kelime bile yazamadan intihar eder:


“Konuşmamda sizlere Shakespeare’in kız kardeşinden söz ettim; ama onu Sir Sidney Lee’nin Şairin Yaşamı kitabında aramayın sakın. O, genç öldü ve ne yazık ki bir tek sözcük bile yazamadı. Şimdi Elephant ve Castle’ın karşısında, otobüslerin durduğu yerde yatıyor. Benim inancıma göre bu bir tek sözcük yazmayan, yolların kesiştiği yerde yatan kadın şair hâlâ yaşıyor. Benim içimde ve sizin içinizde ve bulaşık yıkayıp çocukları yatırdıkları için bu gece burada bulunamayan birçok başka kadının içinde yaşıyor. O yaşıyor, çünkü büyük ozanlar ölmez; her zaman var olmayı sürdürürler...” (Woolf, 135)

Virginia Woolf’un en önemli farkı, çoğu feminist meslektaşı gibi sadece sorunları saptamakla kalmayıp çözüm de önermesidir; ekonomik özgürlüğü olmayan kadın yazamaz; çünkü hem kendine yazacak zaman ve ortam yaratması çok zordur, hem de erkekler tarafından ciddiye alınmayacaktır. Bu kadınların yazdıkları sadece aşırı duygusal dünyasını ortaya serdiği, her türlü teknikten uzak bir günlük gibi algılanacak ve karşılığında takdir ya da beğeni yerine, yalnızca erkeklerin dudaklarındaki küçümseyici bir gülümseme alacaktır.


“Para kazanın, kendinize ait ayrı bir oda ve boş zaman yaratın. Ve yazın, erkekler ne der diye düşünmeden yazın!”

Kaynaklar

Allingham, Philip V. “Essay for English 3412”, Lakehead University, 26 March 2004

Brontë, Charlotte, “Jane Eyre”, Longman Ed. 1947

Encarta Encyclopedia

Kelly, Joan. “Early Feminist Theory and The Querelle des Femmes”, Signs, 1982

Lerner, Gerda. “The Creation of Feminist Conciousness”, Oxford University Press, 1993

“Northon Anthology of English Litterature”

Spender, Dale. “Women of Ideas and What Men Done to Them”, Pandora Press, 1982

Wilson, M. Katharina and Warnke, Frank J., “Women Litterature in the 17 th Century”

Woolf, Virginia. “Kendine Ait Bir Oda”, Afa Yayınları, 1988

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails